Czy na polecenie pracodawcy mam obowiązek pracy w godzinach nadliczbowych? Czy mogę odmówić?

Obowiązkiem pracownika jest praca w godzinach nadliczbowych, jeżeli pracodawca wyda takie polecenie, a pracownik ma obowiązek wykonywania poleceń pracodawcy. Jednak przepisy zawężają konieczność pracy w godzinach nadliczbowych poprzez wskazanie przypadków, w jakich taka praca może być wykonywana.

Praca w godzinach nadliczbowych jest możliwa tylko w przypadku:

  • konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii,
  • szczególnych potrzeb pracodawcy.

Nieuzasadniona odmowa wykonania polecenia pracodawcy, także dotyczącego pracy w godzinach nadliczbowych jest naruszeniem obowiązków pracownika. W związku z tym pracownik może zostać ukarany przez pracodawcę poprzez zastosowanie kary porządkowej lub nawet może być to podstawą do rozwiązania umowy o pracę.

Kto może odmówić pracy w godzinach nadliczbowych?

Pracownik ma prawo odmówić wypracowania nadgodzin, jeżeli włącza się do grupy osób objętych zakazem lub ograniczeniem tej pracy.

Zakaz pracy w godzinach nadliczbowych dotyczy pracy:

  • powyżej limitu 150 godzin nadliczbowych w roku kalendarzowym - dotyczy pracy w godzinach nadliczbowych ze względu na szczególne potrzeby pracodawcy,

  • pracowników zatrudnionych na stanowiskach pracy, na których występują przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń lub natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia - dotyczy pracy w godzinach nadliczbowych ze względu na szczególne potrzeby pracodawcy,

  • pracownic w ciąży,

  • pracowników młodocianych.

Zakaz ten dotyczy także pracowników, którzy opiekują się dzieckiem do ukończenia przez nie 4. roku życia, chyba że pracownik zgodzi się na pracę w godzinach nadliczbowych.

Zakaz pracy w godzinach nadliczbowych dotyczy także osób niepełnosprawnych, chyba że:

  • pracownik niepełnosprawny jest zatrudniony przy pilnowaniu,

  • lekarz przeprowadzający badania profilaktyczne pracownika, a w razie jego braku lekarz sprawujący opiekę nad tą osobą wyrazi zgodę na niestosowanie zakazu.

Jeżeli jeden z tych warunków zostanie spełniony, wówczas jest dopuszczalne by osoba niepełnosprawna świadczyła pracę w godzinach nadliczbowych.

Pracownik może również odmówić pracy w godzinach nadliczbowych, jeżeli polecenie pracodawcy jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.