Poradnik Pracownika

Obowiązek wykonywania innych poleceń pracodawcy - warto wiedzieć

W zakresie obowiązków pracownika często zamieszczany jest zapis „wykonywanie innych poleceń pracodawcy”. Jednak pracodawca nie może zlecać wykonywania pracownikowi dowolnych czynności. Polecenia pracodawcy muszą pozostawać w związku z pracą, na jaką umówiły się strony i odpowiadać kwalifikacjom pracownika. Jak w praktyce wygląda obowiązek wykonywania innych poleceń pracodawcy?

Nawiązanie stosunku pracy

Przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudnienia pracownika za wynagrodzeniem.

Rodzaj pracy a zakres obowiązków

Jednym z elementów umowy o pracę wskazanym w art. 29 § 1 Ustawy Kodeks pracy jest rodzaj pracy. Wynika z niego zakres obowiązków, który nie może wykraczać poza określony w umowie rodzaj pracy. Pracownik zobowiązuje się bowiem do wykonywania określonej rodzajowo pracy, a nie do wykonywania każdej pracy zgodnej z posiadanymi kwalifikacjami i uprawnieniami.Rodzaj pracy oznacza zespół czynności, które będą należały do obowiązków pracownika, przy czym można w akcie będącym podstawą powstania stosunku pracy określić więcej niż jeden rodzaj pracy – wyrok SN z 14 lutego 2002r., I PKN 876/00, OSNP, nr 4/2004 poz. 60.Określenie rodzaju pracy w umowie może nastąpić przez podanie stanowiska pracy, funkcji zawodu lub opisanie czynności, które pracownik ma wykonywać na rzecz pracodawcy (wyrok SN z 09 marca 2011 r., II PK 225/10).

Świadczenie określonego rodzaju pracy powoduje, że pracodawca obowiązany jest zaznajomić pracownika podejmującego pracę z zakresem jego obowiązków, sposobem świadczenia pracy oraz podstawowymi uprawnieniami (art. 94 ust 1 kp).

Zakres obowiązków pracownika może zostać określony w umowie o pracę bądź w odrębnym dokumencie, który jest uszczegółowieniem obowiązków wynikających z rodzaju pracy określonej w umowie o pracę.

Wykonywanie innych poleceń pracodawcy

W zakresie obowiązków często zamieszczany jest zapis „wykonywanie innych poleceń pracodawcy”. Prawo wydawania poleceń wynika z podporządkowania pracownika pracodawcy, zgodnie bowiem z definicją stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem. W ramach swoich obowiązków pracownik jest zobowiązany wykonywać pracę sumiennie i starannie oraz stosować się do poleceń przełożonych, które dotyczą pracy, jeżeli nie są sprzeczne z przepisami prawa lub z umową o pracę (art. 100 § 1 kp).
Jednak zawarcie w zakresie obowiązków zapisu „wykonywanie innych poleceń pracodawcy” nie daje pracodawcy możliwości wydawania poleceń, które nie mieszczą się w wynikającym z umowy o pracę rodzaju pracy. Pracodawca może zlecić pracownikowi inne czynności niż wynikające z zakresu obowiązków, ale muszą one pozostawać w związku z rodzajem pracy, na którą strony się umówiły.

Sąd Najwyższy w wyroku z 26 lutego 2003 r. stwierdził że:

"zakres zadań wynikających z zajmowania określonego w umowie o pracę stanowiska może być konkretyzowany nie tylko przez przedstawienie pracownikowi pisemnego zakresu czynności, ale również w drodze poleceń pracodawcy mieszczących się w granicach zakreślonych ustalonym w umowie rodzajem pracy (zajmowanym stanowiskiem)" – I PK 149/02, MoPr-wkł., nr 4/2004.

Poleceń, które nie dotyczą pracy, do której zobowiązał się pracownik lub są sprzeczne z przepisami prawa lub zasadami współżycia społecznego, pracownik nie musi wykonywać. Odmowa wykonania polecenia, które nie mieści się w określonym umownie rodzaju pracy, nie może być podstawą wyciągania wobec pracownika negatywnych konsekwencji.Niedopuszczalne jest dyscyplinarne zwolnienie pracownika za to, że nie zgodził się wykonać polecenia dotyczącego pracy rodzajowo innej niż ustalona w angażu – wyrok SN z 12 kwietnia 2012, II PK 216/11.Przykład 1.

Pracodawca zatrudnił pracownika na stanowisku piekarza. W związku z awarią pieca elektrycznego zwrócił się do niego z poleceniem jego naprawienia. Pracodawca wiedział, że pracownik posiada uprawnienia elektryczne. Z uwagi na to, że takie polecenie nie miało żadnego związku z umówioną pracą, pracodawca nie powinien wydawać takiego polecenia, a tym samym pracownik mógł się skutecznie powstrzymać od obowiązku jego realizacji. Pracodawca zwolnił piekarza dyscyplinarnie, uznając, że odmowa wykonania polecenia stanowiła ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych, a także naruszała interes zakładu. Działanie pracodawcy było nieprawidłowe.

Z kolei nieuzasadniona odmowa wykonania polecenia służbowego stanowi naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych – może być przyczyną wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę. W przypadku, gdy odmowa wykonania polecenia zostanie zakwalifikowana jako ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych, może nastąpić natychmiastowe rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika.

Obowiązek wykonywania innych poleceń pracodawcy - czyli polecenia, które dotyczą innej pracy

Polecenia pracodawcy, które wykraczają poza umówiony zakres obowiązków, mogą tylko wyjątkowo dotyczyć innej pracy. Ma to zastosowanie w dwóch przypadkach:

  • w przypadku czasowego powierzenia innej pracy w razie uzasadnionych potrzeb pracodawcy na czas nieprzekraczający trzech miesięcy w roku kalendarzowym, jeżeli nie powoduje to obniżenia wynagrodzenia i odpowiada kwalifikacjom pracownika (art. 42 § 4 kp);
  • w przypadku powierzenia pracownikowi innej odpowiedniej pracy w czasie przestoju (art. 81 § 3 kp).

Podsumowanie

Zakres obowiązków pracownika i zawarty w nim zapis „wykonywanie innych poleceń pracodawcy” nie daje pracodawcy możliwości zlecania pracownikowi dowolnych czynności. Pracownik jest bowiem zobowiązany do wykonywania takiej pracy, która została wskazana w umowie. Zawarta umowa zobowiązuje zatem pracownika do wykonywania pracy określonego rodzaju. Jeżeli zlecone tzw. inne polecenie pracodawcy jest zgodne z rodzajem pracy wskazanym w umowie, pracownik nie może odmówić wykonania takiego polecenia – odmówić może tylko wtedy, gdy dana czynność wykracza poza umówiony rodzaj pracy.