Poradnik Pracownika

Długi pozostawione w spadku – jak ich uniknąć?

Odziedziczenie spadku nie zawsze przebiega jak w hollywoodzkim filmie – czasem spadek nie oznacza milionów, lecz poważne długi. Osoba, która została powołana do dziedziczenia, ma wybór – może przyjąć spadek albo go odrzucić. Podjęcie decyzji o przyjęciu spadku powinno zostać poprzedzone sprawdzeniem, co dokładnie wchodzi w jego skład. Czy długi pozostawione w spadku można odrzucić?

W skład spadku wchodzą nie tylko aktywa

Spadkobierca (tj. osoba, która dziedziczy spadek) niemal dosłownie wstępuje w sytuację majątkową spadkodawcy (tj. osoby, po której następuje dziedziczenie). Oznacza to, że z dniem śmierci spadkodawcy na spadkobierców przechodzą zarówno jego prawa (na przykład prawo własności nieruchomości czy prawo do środków zgromadzonych na rachunku bankowym), jak i obowiązki (na przykład obowiązek spłaty zaciągniętej uprzednio pożyczki).Art. 922 § 1 Kodeksu cywilnego 
„Prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej”.
Długi, które spadkodawca posiadał przed śmiercią, nie znikają z momentem jego odejścia – wchodzą również w skład spadku.Do długów spadkowych należą również koszty pogrzebu spadkodawcy.

Koszt pogrzebu spadkodawcy stanowi również dług spadkowy – organizacja pogrzebu powinna zostać pokryta ze środków spadkodawcy. Jeżeli koszty te pokryje osoba, która nie dziedziczy po spadkodawcy, może ona domagać się zwrotu poniesionych wydatków od spadkobierców. 

Dwa sposoby na dziedziczenie

Osoba, która dowiedziała się o swoim prawie do spadku, ma dwie możliwości działania – może spadek:

  1. przyjąć albo

  2. odrzucić.

Oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku może zostać złożone przed notariuszem w formie aktu notarialnego albo przed sądem w toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku.Art. 1018 § 3 Kodeksu cywilnego
„Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku składa się przed sądem lub przed notariuszem. Można je złożyć ustnie lub na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym. Pełnomocnictwo do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku powinno być pisemne z podpisem urzędowo poświadczonym”.

Odrzucenie spadku spowoduje, że zostanie do niego powołana następna osoba – na przykład dziecko spadkobiercy. Z tego powodu, odrzucając spadek, należy pamiętać o kolejności dziedziczenia. Jeżeli osoba, która go odrzuca, ma dzieci poniżej 18. roku życia, odrzucenie spadku może nastąpić dopiero po uzyskaniu zgody sądu rodzinnego.

Przyjęcie spadku może nastąpić w dwojaki sposób:

  • w sposób prosty,

  • z dobrodziejstwem inwentarza.

Spadkobierca, przyjmując spadek, podejmuje również decyzję o sposobie jego przyjęcia i musi określić, z której metody chce skorzystać. Różnica pomiędzy metodami przyjęcia spadku polega na odpowiedzialności za długi spadkowe.Art. 1030 i 1031 Kodeksu cywilnego
art. 1030 „Do chwili przyjęcia spadku spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko ze spadku. Od chwili przyjęcia spadku ponosi odpowiedzialność za te długi z całego swego majątku”.
art. 1031 „§ 1. W razie prostego przyjęcia spadku spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe bez ograniczenia.
§ 2. W razie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza stanu czynnego spadku. Powyższe ograniczenie odpowiedzialności odpada, jeżeli spadkobierca podstępnie pominął w wykazie inwentarza lub podstępnie nie podał do spisu inwentarza przedmiotów należących do spadku lub przedmiotów zapisów windykacyjnych albo podstępnie uwzględnił w wykazie inwentarza lub podstępnie podał do spisu inwentarza nieistniejące długi”.

Przyjęcie spadku w sposób prosty oznacza, że spadkobierca odpowiada za długi spadkowe bez ograniczenia, całym swoim majątkiem. Wierzyciele zmarłego mogą kierować swoje żądania spłaty długów zarówno do masy spadkowej, jak i do majątku posiadanego wcześniej przez spadkobiercę.

Przykład 1.

Mariusz Nowak dziedziczy spadek po swoim ojcu. W jego skład wchodzi mieszkanie o wartości 200 000,00 zł oraz dług wynikający z niespłaconej pożyczki w wysokości 250 000,00 zł. Bank, który udzielił pożyczki, może dochodzić spłaty zarówno z masy spadkowej (tj. mieszkania), jak i z majątku posiadanego przez Mariusza przed spadkobraniem (np. jego własnego mieszkania, rachunku bankowego, wynagrodzenia za pracę). Z uwagi na różnicę pomiędzy pożyczką a wartością mieszkania, Mariusz będzie musiał ponieść te koszty z własnego majątku.

Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza oznacza, że spadkobierca odpowiada za długi spadkowe w sposób ograniczony – tylko do wartości stanu czynnego spadku. Stanem czynnym spadku będzie różnica pomiędzy aktywami a długami pozostawionymi przez spadkobiercę.

Przykład 2.

Joanna Kazimierska została powołana do dziedziczenia spadku po swojej babci. W jego skład wchodzą oszczędności zgromadzone na rachunku bankowym o wartości 30 000,00 zł oraz dług – niespłacona należność względem właściciela mieszkania, które babcia wynajmowała przed śmiercią, w łącznej wysokości 5000,00 zł. Stan czynny spadku wynosi 25 000,00 zł (30 000,00 - 5000,00 zł) i tylko do takiej wysokości Joanna będzie odpowiadała za długi spadkowe, jeżeli zdecyduje się na przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

Zazwyczaj przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza jest bezpieczniejszą metodą dziedziczenia.Przed podjęciem decyzji o przyjęciu lub odrzuceniu spadku potencjalny spadkobierca powinien w miarę możliwości sprawdzić, co dokładnie wchodzi w skład spadku.

Długi pozostawione w spadku - pół roku na decyzję

Złożenie oświadczenia o przyjęciu albo oświadczeniu spadku powinno nastąpić w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o dziedziczeniu.Art. 1015 Kodeksu cywilnego
„§ 1. Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania.
§ 2. Brak oświadczenia spadkobiercy w terminie określonym w § 1 jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza”.

Spadkobierca powinien złożyć oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku w ciągu 6 miesięcy.
Jeżeli tego nie uczyni, oznacza to, że przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza.

Przykład 3.

Jan Kowalski zmarł 1 lipca 2018 r. Spadek po nim dziedziczy jego bratanek, Robert. Robert dowiedział się o śmierci wujka 10 września 2018 r. Sześciomiesięczny termin do złożenia oświadczenia o sposobie przyjęcia spadku rozpocznie swój bieg w dniu, w którym spadkodawca dowiedział się o dziedziczeniu, tj. 10 września 2018 r. Robert ma czas do 10 marca 2019 r. na podjęcie decyzji. Jeżeli nie złoży w tym terminie oświadczenia, będzie to oznaczało, że przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza.