Poradnik Pracownika

Kary za niepłacenie alimentów - od odebrania prawa jazdy po więzienie

Alimenty trzeba płacić w terminie i w pełnej wysokości. Nie tylko wyrok sądu i komornik mogą być uciążliwością dla dłużnika, który nie płaci. Można też zastosować sankcje administracyjne i karne, które mają zmobilizować dłużnika do płacenia alimentów. Jakie są kary za niepłacenie alimentów?

Kary za niepłacenie alimentów - jakie?

Za niepłacenie alimentów dłużnikowi grozi szereg konsekwencji. O możliwości zajęcia wynagrodzenia za pracę na poczet alimentów można przeczytać tutaj. W artykule opisujemy, jakie kary za niepłacenie alimentów może zastosować wobec dłużnika wójt (burmistrz, prezydent miasta), na wniosek osoby uprawnionej do alimentów. Wskazujemy też, jakie kary może zastosować sąd, gdy niepłacenie alimentów uzna za przestępstwo.

Kiedy niepłacenie alimentów to przestępstwo?

W pewnych sytuacjach kary za niepłacenie alimentów mogą oznaczać więzienie - bo niepłacenie alimentów to przestępstwo. Przestępstwo niealimentacji (art. 209 Kodeksu karnego) popełnia ten, kto uchyla się od wykonania obowiązku alimentacyjnego określonego np. orzeczeniem sądowym czy umową.

Nie każda zaległość w płaceniu alimentów oznacza popełnienie przestępstwa. Łączna wysokość zaległości musi stanowić równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych (z reguły są to 3 miesiące) albo wynosić co najmniej 3 miesiące (w sytuacji, gdy chodzi o opóźnienie zaległego świadczenia innego niż okresowe).

Jakie grożą kary za niepłacenie alimentów? Sprawca wspomnianego przestępstwa podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Jeśli dłużnik alimentacyjny naraża osobę uprawnioną do alimentów na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, jego odpowiedzialność jest bardziej surowa - podlega wówczas grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Sprawca może uniknąć kary za niepłacenie alimentów, jeśli w terminie 30 dni od dnia pierwszego przesłuchania w charakterze podejrzanego zapłaci w całości zaległe alimenty.

Przykład 1.

Ojciec dziecka przestał płacić alimenty określone w wyroku rozwodowym. Zaległość w płatnościach to równowartość blisko 5 miesięcznych rat alimentacyjnych. W takiej sytuacji dłużnik może być skazany za przestępstwo. Bez znaczenia dla istnienia tego przestępstwa będzie fakt, że dziecko miało środki do życia, bo jego matka ma duże dochody. Kary za niepłacenie alimentów byłaby surowsze, jeśli niepłacenie alimentów przez dłużnika we wspomnianych okolicznościach doprowadziło do tego, że istniało ryzyko, że dziecko nie będzie mieć zapewnionych podstawowych życiowych potrzeb (np. zabraknie pieniędzy na jedzenie czy zakup niezbędnej odzieży).

Ściganie za przestępstwo niealimentacji zasadniczo następuje na wniosek pokrzywdzonego, organu pomocy społecznej lub organu podejmującego działania wobec dłużnika alimentacyjnego. Aby zatem prokuratura podjęła czynności, wymaga się działania ze strony wspomnianych osób. W sytuacji, gdy pokrzywdzonemu przyznano odpowiednie świadczenia rodzinne albo świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów (czyli świadczenie z tzw. Funduszu alimentacyjnego), wówczas wniosku o ściganie nie potrzeba, gdyż następuje to z urzędu.

Sankcje administracyjne za niepłacenie alimentów - jakie?

Wobec osoby niepłacącej alimentów można też zastosować sankcje administracyjne wynikające z ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Administracyjne kary za niepłacenie alimentów są stosowane przez organ samorządu (wójta, burmistrza, prezydenta miasta). Zanim jednak będzie można po nie sięgnąć, konieczne jest przeprowadzenie sprawy w sądzie cywilnym i podjęcie próby wyegzekwowania należności od dłużnika. Celem sprawy sądowej jest wydanie orzeczenia, w którym określona zostaje wysokość alimentów. Jest to tzw. tytuł egzekucyjny.

Można zastosować sankcje administracyjne,, jeśli z wnioskiem w tej sprawie wystąpi osoba uprawniona do alimentów. Osobę taką jest uprawniony do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Wcześniej sąd musi nadać tytułowi egzekucyjnemu (np. wyrokowi sądu) tzw. klauzulę wykonalności i należy skierować sprawę do komornika.
 

Jakie sankcje administracyjne można zastosować?

  • przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego u dłużnika,

  • przekazanie danych dłużnika i informacji o zaległościach do biura informacji gospodarczej,

  • zobowiązanie dłużnika do zarejestrowania się jako bezrobotny (gdy nie pracuje),

  • zobowiązanie do podjęcia pracy zaproponowanej przez właściwy urząd (gdy nie pracuje),

  • zatrzymanie prawa jazdy.

Sankcje administracyjne za niepłacenie alimentów - kiedy?

Co musi się stać, aby nałożyć sankcje administracyjne za niepłacenie alimentów? Konieczne jest:

  • określenie alimentów na dziecko w orzeczeniu sądowym (albo ugodzie sądowej) - tytuł egzekucyjny,

  • nadanie tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności i skierowanie sprawy do komornika,

  • wystąpienie stanu bezskuteczności egzekucji.

Sięgnięcie po administracyjne kary za niepłacenie alimentów możliwe będzie wtedy, gdy wystąpi stan bezskuteczności egzekucji. Bezskuteczność egzekucji oznacza m.in. :

  • egzekucję komorniczą, w wyniku której w okresie ostatnich 2 miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących alimentów,

  • niemożność wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami Polski, w szczególności z powodu braku możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika za granicą.

Przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego u dłużnika

Po otrzymaniu wniosku, organ przeprowadza u dłużnika wywiad alimentacyjny. Jego celem jest ustalenie sytuacji rodzinnej, dochodowej i zawodowej dłużnika alimentacyjnego, a także jego stanu zdrowia oraz przyczyn niełożenia na utrzymanie osoby uprawnionej do alimentów. Dłużnik pod rygorem odpowiedzialności karnej musi złożyć oświadczenie w powyższej sprawie.

Przekazanie informacji do rejestru dłużników

Organ  informuje dłużnika o przekazaniu do biura informacji gospodarczej informacji o zobowiązaniu lub zobowiązaniach dłużnika alimentacyjnego związanych z należnościami z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej, do których zwrotu zobowiązany jest dłużnik. Taka informacja może być ujawniona tylko w razie powstania zaległości za okres dłuższy niż 6 miesięcy.

Zobowiązanie do zarejestrowania w urzędzie pracy

W przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny nie może wywiązać się ze swoich zobowiązań z powodu braku zatrudnienia, organ:

  • zobowiązuje dłużnika alimentacyjnego do zarejestrowania się w ciągu 30 dni jako bezrobotny albo jako poszukujący pracy (w przypadku braku możliwości zarejestrowania się jako bezrobotny), oraz

  • informuje właściwy powiatowy urząd pracy o potrzebie aktywizacji zawodowej dłużnika.

Utrata prawa jazdy

Co w sytuacji, gdy dłużnik nie chce zastosować się do poleceń otrzymanych z urzędu? Tj. gdy:

  • uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego,

  • odmówił np. złożenia oświadczenia majątkowego,  

  • odmówił zarejestrowania się jako bezrobotny albo poszukujący pracy w oznaczonym terminie,

  • bez uzasadnionej przyczyny odmówił przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych.

W takim przypadku organ wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika za uchylającego się od alimentów. Taka decyzja pozwala nałożyć na dłużnika kary za niepłacenie alimentów, włącznie z odebraniem prawa jazdy. Kiedy nie można uznać dłużnika za uchylającego się od alimentów? Decyzji w tej sprawie nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów.

Jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ:

  • składa wniosek o ściganie za tzw. przestępstwo niealimentacji,

  • kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika.