Poradnik Pracownika

Jak uzyskać polskie obywatelstwo?

Osoby przybywające lub zamieszkujące w Rzeczypospolitej Polskiej (RP) mogą korzystać z wielu praw na podobnych zasadach jak osoby posiadające polskie obywatelstwo. Jednak uzyskanie wszystkich uprawnień wymaga zmiany statusu prawnego poprzez nabycie obywatelstwa polskiego. Jakie są możliwości w tym zakresie – na ten temat piszemy poniżej.

Nabycie obywatelstwa polskiego – podstawa prawna

Zasady, warunki oraz tryb nabywania obywatelstwa polskiego określają przepisy Ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 roku o obywatelstwie polskim, zwanej dalej „u.o.p.”

Zgodnie z art. 4 wskazanej ustawy obywatelstwo polskie nabywa się:

  • z mocy prawa,
  • przez nadanie obywatelstwa polskiego,
  • przez uznanie za obywatela polskiego.

Istnieje również możliwość uzyskania obywatelstwa polskiego przez jego przywrócenie. Jest to nieco odmienna procedura niż wyżej wymienione – polegająca na odzyskaniu tego obywatelstwa (temat ten wymaga odrębnego omówienia, w związku z czym został pominięty w treści niniejszego artykułu).

Nabycie obywatelstwa polskiego z mocy prawa

Nabycie obywatelstwa polskiego z mocy prawa ma zastosowanie w określonych ustawowo przypadkach w odniesieniu do osób małoletnich.

Art. 14 u.o.p. stanowi, że małoletni nabywa obywatelstwo polskie przez urodzenie, jeżeli:

  1. co najmniej jedno z rodziców jest obywatelem polskim;
  2. urodził się na terytorium RP, a jego rodzice są nieznani, nie mają żadnego obywatelstwa lub ich obywatelstwo jest nieokreślone.

Ponadto, małoletni nabywa obywatelstwo polskie, gdy został znaleziony na terytorium RP, a jego rodzice są nieznani.

Art. 16 u.o.p.
Małoletni cudzoziemiec, przysposobiony przez osobę lub osoby posiadające obywatelstwo polskie, nabywa obywatelstwo polskie, jeżeli przysposobienie pełne nastąpiło przed ukończeniem przez niego 16 lat, przy czym w takich okolicznościach przyjmuje się, że wskazany małoletni nabywa obywatelstwo polskie z dniem urodzenia.

Do nabycia obywatelstwa polskiego przez repatriację stosuje się odrębne przepisy, czyli Ustawę z dnia 9 listopada 2000 roku o repatriacji.

Nadanie obywatelstwa polskiego

Kolejnym sposobem na uzyskanie obywatelstwa polskiego jest skierowanie wniosku w tej sprawie do Prezydenta RP, ten bowiem może nadać cudzoziemcowi obywatelstwo polskie na podstawie art. 18 u.o.p.

Nadanie obywatelstwa polskiego następuje na wniosek cudzoziemca, z tym że w odniesieniu do małoletniego cudzoziemca wniosek kierują przedstawiciele ustawowi.

Wniosek o nadanie obywatelstwa polskiego zawiera:

  1. dane cudzoziemca;
  2. adres zamieszkania;
  3. informacje o rodzicach cudzoziemca i dalszych wstępnych, jeżeli mieli obywatelstwo polskie;
  4. informacje o posiadaniu obywatelstwa polskiego w przeszłości, jego utracie oraz dacie nabycia obywatelstwa innego państwa;
  5. informacje o źródłach utrzymania cudzoziemca, jego osiągnięciach zawodowych, działalności politycznej i społecznej;
  6. informację o znajomości przez cudzoziemca języka polskiego;
  7. dane małżonka cudzoziemca;
  8. informację, czy cudzoziemiec ubiegał się o nabycie obywatelstwa polskiego w przeszłości;
  9. uzasadnienie.

Do wniosku o nadanie obywatelstwa polskiego należy dołączyć:

  • dokumenty potwierdzające dane i informacje zawarte we wniosku, wskazane powyżej w wyliczeniu (pkt 1, 5 i 7);
  • posiadane dokumenty potwierdzające informacje wspomniane wyżej w wyliczeniu w pkt 3 i 4;
  • fotografie osób objętych wnioskiem.

Wniosek o nadanie obywatelstwa polskiego składa się na formularzu, którego wzór określono w załączniku nr 1 do Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 7 sierpnia 2012 roku w sprawie określenia wzoru formularza wniosku o nadanie obywatelstwa polskiego, wymogów dotyczących fotografii dołączanej do wniosku oraz wzorów aktu nadania obywatelstwa polskiego i zawiadomienia o odmowie nadania obywatelstwa polskiego, dalej jako „rozp. Prezydenta RP z dnia 7 sierpnia 2012 roku”.

Wniosek o nadanie obywatelstwa polskiego składa się, za pośrednictwem wojewody lub konsula, osobiście lub korespondencyjnie z podpisem urzędowo poświadczonym. Jeżeli wniosek nie spełnia ustawowych wymogów lub nie dołączono do niego wymaganych prawem dokumentów, organ przyjmujący wniosek wzywa wnioskodawcę do usunięcia braków, w terminie 30 dni od dnia otrzymania wezwania z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpoznania.

Wojewoda i konsul przekazują Prezydentowi RP, za pośrednictwem ministra właściwego do spraw wewnętrznych (dalej jako „MSWiA”), wniosek o nadanie obywatelstwa polskiego wraz z dokumentami wymaganymi na podstawie przepisów u.o.p. oraz własną opinią. Ponadto MSWiA – przed przekazaniem wniosku Prezydentowi RP – zwraca się do Komendanta Głównego Policji, Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego (ABW), a w razie potrzeby do innych organów, o udzielenie informacji, które mogą mieć istotne znaczenie w sprawie o nadanie obywatelstwa polskiego, i sporządza opinię dotyczącą wniosku. Wymienione powyżej organy są obowiązane udzielić pisemnej informacji, w terminie 30 dni od dnia otrzymania zapytania. W szczególnie uzasadnionych przypadkach termin ten można przedłużyć do 3 miesięcy, o czym organ obowiązany do udzielenia informacji powiadamia MSWiA.

Prezydent RP po otrzymaniu wniosku może także zwrócić się do właściwych organów, organizacji lub instytucji o udzielenie informacji, które mogą mieć istotne znaczenie w sprawie o nadanie obywatelstwa polskiego. Tryb oraz terminy udzielenia informacji przez te podmioty jest analogiczny jak w przypadku wniosku o udzielenie informacji kierowanego przez MSWiA.

Art. 26 u.o.p.
Cudzoziemiec uzyskuje obywatelstwo polskie w dniu wydania przez Prezydenta RP postanowienia o nadaniu obywatelstwa polskiego.

Szef Kancelarii Prezydenta RP sporządza akty nadania obywatelstwa polskiego i zawiadomienia o odmowie nadania tego obywatelstwa. Akt nadania obywatelstwa i zawiadomienie o odmowie jego nadania zawierają:

  • informację o treści postanowienia Prezydenta RP, datę jego wydania i numer;
  • dane cudzoziemca, którego akt nadania obywatelstwa polskiego albo zawiadomienie o odmowie nadania obywatelstwa dotyczy:
    1. imię (imiona) i nazwisko,
    2. datę i miejsce urodzenia,
    3. imię ojca i imię matki;
  • oznaczenie organu sporządzającego akt nadania obywatelstwa polskiego lub zawiadomienie o odmowie nadania obywatelstwa oraz datę sporządzenia aktu albo zawiadomienia.

Szef Kancelarii Prezydenta RP przekazuje ponadto – w celu doręczenia wnioskodawcy – akty nadania obywatelstwa polskiego i zawiadomienia o odmowie nadania obywatelstwa:

  1. ministrowi właściwemu do spraw zagranicznych (MSZ) – jeżeli akt nadania obywatelstwa polskiego albo zawiadomienie o odmowie nadania obywatelstwa dotyczy cudzoziemca, którego wniosek o nadanie obywatelstwa polskiego został złożony za pośrednictwem konsula;
  2. wojewodzie, który przyjął wniosek o nadanie obywatelstwa polskiego.

MSZ – za pośrednictwem konsula, który przyjął wniosek o nadanie obywatelstwa polskiego, informuje niezwłocznie wnioskodawcę o nadaniu obywatelstwa polskiego lub o odmowie jego nadania. Informacja może być przekazana przy wykorzystaniu urządzeń umożliwiających odczyt i zapis znaków pisma na nośniku papierowym lub za pośrednictwem sieci telekomunikacyjnych.

Następnie MSZ, także za pośrednictwem konsula, który przyjął wniosek o nadanie obywatelstwa polskiego, doręcza wnioskodawcy akt nadania obywatelstwa albo zawiadomienie o odmowie jego nadania.

W przypadku gdy przyjmującym wniosek był wojewoda, to on doręcza wnioskodawcy akt nadania obywatelstwa polskiego albo zawiadomienie o odmowie nadania obywatelstwa.

Uznanie za obywatela polskiego

Przepisy u.o.p. przewidują także procedurę uznania cudzoziemca za obywatela polskiego, jeżeli dana osoba ma możliwość spełnienia ustawowych kryteriów. Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.o.p. za obywatela polskiego uznaje się:

1. cudzoziemca przebywającego nieprzerwanie na terytorium RP co najmniej od 3 lat na podstawie zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej (UE) lub prawa stałego pobytu, który posiada w RP stabilne i regularne źródło dochodu oraz tytuł prawny do zajmowania lokalu mieszkalnego;

2. cudzoziemca przebywającego nieprzerwanie na terytorium RP co najmniej od 2 lat na podstawie zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE lub prawa stałego pobytu, który:

    • pozostaje co najmniej od 3 lat w związku małżeńskim zawartym z obywatelem polskim, lub
    • nie ma żadnego obywatelstwa;

3. cudzoziemca przebywającego nieprzerwanie na terytorium RP co najmniej od 2 lat na podstawie zezwolenia na pobyt stały, które uzyskał w związku z posiadaniem statusu uchodźcy nadanego w RP;

4. małoletniego cudzoziemca przebywającego na terytorium RP na podstawie zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE lub prawa stałego pobytu, którego jedno z rodziców jest obywatelem polskim, a drugie z rodziców, nieposiadające obywatelstwa polskiego, wyraziło zgodę na to uznanie;

5. małoletniego cudzoziemca przebywającego na terytorium RP na podstawie zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE lub prawa stałego pobytu, którego co najmniej jednemu z rodziców zostało przywrócone obywatelstwo polskie, a drugie z rodziców, nieposiadające obywatelstwa polskiego, wyraziło zgodę na to uznanie;

6. cudzoziemca przebywającego nieprzerwanie i legalnie na terytorium RP co najmniej od 10 lat, który spełnia łącznie następujące warunki:

    • posiada zezwolenie na pobyt stały, zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE lub prawo stałego pobytu,
    • posiada w RP stabilne i regularne źródło dochodu oraz tytuł prawny do zajmowania lokalu mieszkalnego;

7. cudzoziemca przebywającego nieprzerwanie na terytorium RP co najmniej od roku na podstawie zezwolenia na pobyt stały, które uzyskał w związku z polskim pochodzeniem lub posiadaną Kartą Polaka.

Cudzoziemiec ubiegający się o uznanie za obywatela polskiego, z wyłączeniem małoletnich osób, jest obowiązany mieć znajomość języka polskiego potwierdzoną urzędowym poświadczeniem, o którym mowa w art. 11a Ustawy z dnia 7 października 1999 roku o języku polskim, na poziomie biegłości językowej co najmniej B1, świadectwem ukończenia szkoły w RP lub świadectwem ukończenia szkoły za granicą z wykładowym językiem polskim.

Cudzoziemcowi odmawia się uznania za obywatela polskiego w następujących przypadkach:

  • jeżeli nie spełnia wymogów określonych w art. 30 u.o.p. (patrz: wyżej),
  • gdy nabycie przez niego obywatelstwa polskiego stanowi zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa państwa albo ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego.

Przykład 1.

Cudzoziemiec przebywa na terytorium RP nieprzerwanie od ponad 10 lat. Podstawą jego pobytu jest zezwolenie na pobyt stały. Osoba ta dysponuje w Polsce stabilnym i regularnym źródłem dochodu oraz tytułem prawnym do zajmowania lokalu mieszkalnego. Umiejętności językowe w zakresie znajomości języka polskiego także nie budzą żadnych wątpliwości. Cudzoziemiec wystąpił z wnioskiem o uznanie za obywatela polskiego. W stosunku do wnioskodawcy nie wykazano negatywnych przesłanek w przedmiocie omawianej procedury (nie występuje zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa państwa). W tej sytuacji można uznać, że nadanie cudzoziemcowi obywatelstwa polskiego w drodze uznania jest w pełni uzasadnione.

Przykład 2.

Cudzoziemiec zamieszkuje w RP ponad 2 lata na podstawie zezwolenia na pobyt stały, które uzyskał w związku z posiadaniem statusu uchodźcy nadanego w RP. Wspomniana osoba wystąpiła o uznanie za obywatela polskiego. Wojewoda – przed wydaniem decyzji – zwrócił się do dyrektora delegatury ABW, czy nabycie przez cudzoziemca obywatelstwa polskiego nie stanowi zagrożenia dla obronności lub bezpieczeństwa państwa. Z przeprowadzonych czynności sprawdzających wynikało, że wnioskodawca jest od ponad roku związany z ruchem ekstremistycznym działającym w jednym z państw poza Europą. Analiza aktywności cudzoziemca z ostatnich miesięcy wskazuje na radykalizację jego postawy, co w konkretnych uwarunkowaniach, może stanowić niebezpieczeństwo dla innych osób. W konsekwencji osobie składającej wniosek odmówiono uznania za obywatela polskiego.

Uznanie cudzoziemca za obywatela polskiego następuje na jego wniosek, natomiast w przypadku małoletniego cudzoziemca – na wniosek jego przedstawicieli ustawowych. Jeżeli nie ma porozumienia między przedstawicielami ustawowymi, każdy z nich może zwrócić się o rozstrzygnięcie do sądu.

Wniosek o uznanie za obywatela polskiego powinien obejmować poniższe informacje:

  1. dane cudzoziemca;
  2. adres zamieszkania;
  3. informacje o źródłach utrzymania cudzoziemca w RP, zajmowanym przez niego lokalu, jego osiągnięciach zawodowych, działalności politycznej i społecznej;
  4. dane małżonka cudzoziemca;
  5. informację, czy cudzoziemiec ubiegał się o nabycie obywatelstwa polskiego w przeszłości oraz czy miał obywatelstwo polskie;
  6. uzasadnienie.

Obcokrajowiec sprawujący władzę rodzicielską nad małoletnim cudzoziemcem umieszcza dodatkowo we wniosku: dane małoletniego oraz informację, czy i przed jakim organem zostały złożone oświadczenia o wyrażeniu zgody na nabycie obywatelstwa. We wniosku umieszcza się również imię i nazwisko oraz adres zamieszkania przedstawiciela ustawowego.

Do wniosku o uznanie za obywatela polskiego dołącza się dokumenty potwierdzające dane i informacje zawarte we wniosku (pkt 1, 3 i 4 wyliczenia powyżej) lub dane dotyczące małoletniego oraz posiadane dokumenty potwierdzające informacje, czy cudzoziemiec ubiegał się o nabycie obywatelstwa polskiego w przeszłości oraz czy miał obywatelstwo polskie.

Załącznikiem do wniosku są ponadto urzędowe poświadczenie znajomości języka polskiego na niezbędnym poziomie, świadectwo ukończenia szkoły w RP lub świadectwo ukończenia szkoły za granicą z wykładowym językiem polskim, w przypadku gdy jest wymagane. Do wniosku dołącza się również fotografie osób objętych wnioskiem.

Wniosek o uznanie za obywatela polskiego składa się do wojewody na formularzu, którego wzór określono w załączniku do Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych (MSW) z dnia 3 sierpnia 2012 roku w sprawie wzoru formularza wniosku o uznanie za obywatela polskiego oraz fotografii dołączanej do wniosku.

Jeżeli wniosek o uznanie cudzoziemca za obywatela polskiego został złożony w czasie:

  • gdy w stosunku do tego cudzoziemca jest prowadzone postępowanie o nadanie obywatelstwa polskiego – postępowanie w sprawie o uznanie za obywatela polskiego umarza się,
  • gdy wobec tego cudzoziemca jest prowadzone postępowanie o przywrócenie obywatelstwa polskiego – postępowanie o uznanie za obywatela polskiego zawiesza się do czasu zakończenia postępowania o przywrócenie obywatelstwa polskiego.

Art. 36 ust. 1 u.o.p.
Decyzję dotyczącą uznania cudzoziemca za obywatela polskiego wydaje wojewoda właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby, wobec której toczy się postępowanie.

Wojewoda przed wydaniem decyzji w sprawie uznania cudzoziemca za obywatela polskiego zwraca się do komendanta wojewódzkiego Policji, dyrektora delegatury ABW, a w razie potrzeby do innych organów, o udzielenie informacji, czy nabycie przez cudzoziemca obywatelstwa polskiego nie stanowi zagrożenia dla obronności lub bezpieczeństwa państwa albo ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego.

Jak uzyskać polskie obywatelstwo? Podsumowanie

Krajowe przepisy, czyli przede wszystkim ustawa o obywatelstwie polskim oraz regulacje wykonawcze wydane na jej podstawie, w sposób precyzyjny normują kwestie dotyczące uzyskiwania statusu obywatela RP. Możemy, posługując się zapisami prawnymi, wskazać 3 rodzaje procedur obowiązujących w tym zakresie, a mianowicie: nabycie obywatelstwa polskiego z mocy prawa, nadanie obywatelstwa polskiego oraz uznanie za obywatela polskiego. Ustawa o obywatelstwie polskim przewiduje również możliwość uzyskania obywatelstwa polskiego przez jego przywrócenie. Tę instytucję prawną pominięto w niniejszym artykule ze względu na jej odrębny charakter, ponadto odnosi się ona do osób, które posiadały już polskie obywatelstwo, lecz wskutek pewnych okoliczności je utraciły. Wniosek o nadanie obywatelstwa składa się Prezydentowi RP, natomiast z wnioskiem o uznanie za obywatela polskiego należy się zwrócić do wojewody właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby objętej postępowaniem, który także podejmuje decyzję w sprawie uznania cudzoziemca za obywatela RP.

Strzałka