Poradnik Pracownika

Praca chałupnicza - czy warto ją podjąć?

Praca chałupnicza to określenie, którego nie znajdziemy w przepisach, jednak nazwa ta odnosi się do umowy o pracę nakładczą. Jest to specyficzny rodzaj porozumienia, który łączy ze sobą cechy umowy o pracę oraz umowy o dzieło.

Praca chałupnicza w prawie

Ani Kodeks pracy, ani Kodeks cywilny nie regulują umowy o pracę nakładczą. Chałupnictwo zostało unormowane w rozporządzeniu w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą. Aby umowę uznać za zawartą w systemie nakładczym, praca powinna być wykonana:

  • w domu, w dowolnych godzinach pracy ustalanych przez wykonawcę;
  • bez nadzoru osoby zlecającej pracę, która nie może wydawać pracownikowi poleceń służbowych.

W przypadku umowy o pracę nakładczą najważniejszy jest efekt (dzieło). Zgodnie z podpisaną umową wykonawca pracy powinien w określonym czasie dostarczać produkty i rozliczać się z wykonywanych zadań.

Zatrudnienie pracownika na podstawie umowy o pracę nakładczą skutkuje dla pracodawcy różnymi obowiązkami, analogicznymi do tych występujących w przypadku zatrudniania na podstawie umowy o pracę. Wykonawcy mają również podobne prawa pracownicze.

Co powinna zawierać umowa o pracę chałupniczą?

Umowa o pracę nakładczą zawierana jest na piśmie i określa się w niej:

  • rodzaj umowy;
  • podstawowe warunki. tj:
    • rodzaj pracy;
    • termin jej rozpoczęcia;
    • zasady wynagradzania.

Umowę taką zawiera się na:

  • okres próbny, który nie może przekraczać 3 miesięcy;
  • czas określony;
  • czas wykonania określonej pracy;
  • czas nieokreślony.

Jeżeli w umowie nie ma innych zapisów, zwykle to pracodawca jest obowiązany zapewnić pracownikowi surowce, materiały lub inne przedmioty oraz narzędzia, maszyny i urządzenia niezbędne do wykonywania pracy nakładczej i do utrzymywania ich w należytym stanie technicznym.

Minimalne wynagrodzenie za pracę

W zawartej umowie zgodnie z rozporządzeniem powinno się określić minimalną miesięczną ilość pracy, której wykonanie należy do obowiązków wykonawcy. Powinna być ona ustalona tak, aby:

  • jej wykonanie zapewniało uzyskanie co najmniej 50% najniższego wynagrodzenia (w 2020 roku 1300 zł, a w 2021 roku 1400 zł);
  • jej wykonanie zapewniało uzyskanie wynagrodzenia nie mniejszego od najniższego wynagrodzenia (w 2020 roku – 2600 zł, a w 2021 roku 2800 zł), gdy praca nakładcza stanowi dla wykonawcy wyłączne lub główne źródło utrzymania.

Ubezpieczenie a praca chałupnicza

Osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę nakładczą zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązkowo podlega ubezpieczeniom:

  • emerytalnemu;
  • rentowemu.

Osoba wykonująca pracę chałupniczą może na własny wniosek zgłosić się do ubezpieczenia chorobowego. Obowiązek ubezpieczenia trwa od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia wykonywania umowy do dnia jej rozwiązania lub wygaśnięcia. Co istotne, osoba taka nie podlega ubezpieczeniu wypadkowemu. Na podstawie art. 66 ust. 1 lit. d ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych osoba wykonująca pracę nakładczą podlega także ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Osoba wykonująca pracę nakładczą może przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.
Natomiast gdy osoba spełniająca warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentownymi z kilku tytułów (zbieg ubezpieczeń), w tym m.in. z tytułu wykonywania pracy nakładczej i jednocześnie prowadzenia działalności gospodarczej, podlega obowiązkowym ubezpieczeniom z tego tytułu, który powstał najwcześniej.

Praca chałupnicza a zwolnienie lekarskie

Aby otrzymać świadczenie chorobowe w sytuacji posiadania umowy nakładczej, musi upłynąć okres wyczekiwania, który w przypadku dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego wynosi 90 dni. Dopiero po upływie tego czasu nabywa się prawa do świadczenia chorobowego. 

W przypadku umowy o pracę nakładczą okres wyczekiwania wynosi 90 dni.
Co istotne, osobie wykonującej pracę nakładczą przysługuje prawo do:

  • wynagrodzenia chorobowego za okres łącznie 33 dni (14 dni, jeżeli ukończyła 50. rok życia) niezdolności do pracy w ciągu roku kalendarzowego (§ 12 ust. 5 rozporządzenia w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą);
  • począwszy od 34. albo 15. dnia choroby przysługuje zasiłek chorobowy.

Wynagrodzenie chorobowe, tak jak w przypadku pracowników, finansowane jest ze środków podmiotu zatrudniającego taką osobę. Oblicza się je według zasad obowiązujących przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego i wypłaca za każdy dzień niezdolności do pracy, nie wyłączając dni wolnych od pracy.

Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi:

  • przychód z 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy lub
  • przeciętny miesięczny przychód za pełne kalendarzowe miesiące tego ubezpieczenia, gdy niezdolność do pracy powstała przed upływem 12 miesięcy ubezpieczenia;
  • przeciętny miesięczny przychód osób wykonujących pracę nakładczą na rzecz danego płatnika składek za miesiąc, w którym powstało prawo do świadczenia w sytuacji, gdy niezdolność do pracy powstała w pierwszym miesiącu kalendarzowym ubezpieczenia chorobowego.

Przychodem jest kwota stanowiąca podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe ubezpieczonego, po odliczeniu sumy odpowiadającej 13,71% tej podstawy.

Jedną z istotnych kwestii pozostaje fakt, że podstawa wymiaru zasiłku osoby wykonującej pracę chałupniczą nie podlega podwyższeniu do kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę, pomniejszonego o 13,71%.

Czy otrzyma się świadectwo pracy?

W przypadku rozwiązania umowy nakładca jest obowiązany wydać wykonawcy świadectwo pracy nakładczej. W świadectwie zamieszcza informację o okresie pracy nakładczej, w którym wykonawca uzyskał wynagrodzenie w wysokości co najmniej 50% najniższego wynagrodzenia. Co ważne, w przypadku świadectwa stosuje się przepisy zawarte w art. 99 Kodeksu pracy.

Art. 99 KP:
§ 1. Pracownikowi przysługuje roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej przez pracodawcę wskutek niewydania w terminie lub wydania niewłaściwego świadectwa pracy.
§ 2. Odszkodowanie, o którym mowa w § 1, przysługuje w wysokości wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy z tego powodu, nie dłuższy jednak niż 6 tygodni.
§ 3. (uchylony)
§ 4. Orzeczenie o odszkodowaniu w związku z wydaniem niewłaściwego świadectwa pracy stanowi podstawę do zmiany tego świadectwa.

Praca chałupnicza – kto może się nią zajmować?

Praca chałupnicza to świetna możliwość aktywności zawodowej dla osób niedecydujących się na zatrudnienie poza miejscem zamieszkania lub dla których jedyną możliwością zarobkowania jest praca z domu. Z tej formy pracy korzystają najczęściej osoby niepełnosprawne czy matki na urlopach macierzyńskich. Praca nakładcza traktowana jest także jako dodatkowe zajęcie pozwalające podreperować domowy budżet.

Praca chałupnicza to potoczne określenie pracy w systemie nakładczym. Jest ona oparta na specyficznej umowie, w której znajdują się elementy umowy o pracę i dzieło, dzięki czemu daje większą swobodę w wykonywaniu obowiązków pracowniczych.