Poradnik Pracownika

Urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego dla rodziców adopcyjnych i zastępczych

Szczególne uprawnienia związane z rodzicielstwem nie są zastrzeżone jedynie w odniesieniu do biologicznych rodziców dziecka. Również pracownicy, którzy przyjęli dziecko na wychowanie i wystąpili do sądu z wnioskiem o przysposobienie dziecka lub którzy przyjęli dziecko na wychowanie jako rodzina zastępcza, mają prawo skorzystać z dodatkowych praw, w tym także w zakresie urlopów rodzicielskich. Jaki jest wymiar urlopów tego rodzaju przysługujących wspomnianym pracownikom?

Urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego - wymiar i zasady udzielania

Regulacje prawne określające zasady udzielania oraz wymiar urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego zawarto w Ustawie z dnia 26 czerwca 1974 roku – Kodeks pracy, dalej jako kp.

Stosownie do brzmienia art. 183 § 1 kp pracownik, który przyjął dziecko na wychowanie i wystąpił do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia dziecka lub który przyjął dziecko na wychowanie jako rodzina zastępcza – z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej – ma prawo do urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego w wymiarze:

  • 20 tygodni – w przypadku przyjęcia jednego dziecka,
  • 31 tygodni – w przypadku jednoczesnego przyjęcia dwojga dzieci,
  • 33 tygodni – w przypadku jednoczesnego przyjęcia trojga dzieci,
  • 35 tygodni – w przypadku jednoczesnego przyjęcia czworga dzieci,
  • 37 tygodni – w przypadku jednoczesnego przyjęcia pięciorga i więcej dzieci

– nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, nie dłużej niż do ukończenia przez nie 10. roku życia.

Jeżeli pracownik wskazany w art. 183 § 1 kp przyjął dziecko w wieku do 7. roku życia, a w odniesieniu do dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, do 10. roku życia, ma prawo do 9 tygodni urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego (art. 183 § 3 kp).

Urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego jest udzielany na pisemny wniosek pracownika, przy czym pracodawca ma obowiązek uwzględnić ten wniosek. Dołącza się do niego dokumenty wskazane w Rozporządzeniu Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015 roku w sprawie wniosków dotyczących uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem oraz dokumentów dołączanych do takich wniosków.

Zgodnie z § 22 ust. 1 wymienionego wyżej rozporządzenia wniosek o udzielenie pracownikowi urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego w przypadku przyjęcia dziecka na wychowanie i wystąpienia do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia dziecka albo przyjęcia na wychowanie dziecka jako rodzina zastępcza, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, zawiera:

  • imię i nazwisko pracownika;
  • imię i nazwisko oraz datę urodzenia dziecka (dzieci) przyjętego na wychowanie albo przyjętego na wychowanie jako rodzina zastępcza, na które ma być udzielony urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego;
  • wskazanie okresu, na który ma być udzielony urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego

Do wniosku o udzielenie urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego dołącza się:

  1. oświadczenie pracownika o dacie przyjęcia dziecka (dzieci) na wychowanie oraz kopię wniosku o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia dziecka (dzieci) zawierającego datę urodzenia dziecka (dzieci) z poświadczeniem sądu opiekuńczego o dacie wystąpienia do sądu lub zaświadczenie sądu opiekuńczego o dacie wystąpienia do sądu o przysposobienie dziecka (dzieci) zawierające datę urodzenia dziecka (dzieci) albo kopię prawomocnego orzeczenia sądu opiekuńczego o umieszczeniu dziecka (dzieci) w rodzinie zastępczej, albo kopię umowy cywilnoprawnej zawartej pomiędzy rodziną zastępczą a starostą;

  2. kopię prawomocnej decyzji o odroczeniu obowiązku szkolnego, w przypadku gdy wniosek dotyczy dziecka, wobec którego podjęto taką decyzję. 

Prawo do urlopu rodzicielskiego po wykorzystaniu urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego

Pracownik – po wykorzystaniu urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi takiego urlopu – jest uprawniony do urlopu rodzicielskiego w wymiarze określonym w art. 183 § 4 kp. Oznacza to, że pracownik, który przyjął dziecko na wychowanie i wystąpił do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia dziecka lub który przyjął dziecko na wychowanie jako rodzina zastępcza, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, ma prawo do urlopu rodzicielskiego przysługującego po wykorzystaniu urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, w wymiarze do:

  • 32 tygodni – w przypadku przyjęcia jednego dziecka;
  • 34 tygodni – w przypadku jednoczesnego przyjęcia dwojga lub więcej dzieci;
  • 29 tygodni – w przypadku przyjęcia dziecka w wieku do 7. roku życia lub w przypadku przyjęcia dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, do 10. roku życia.

Prawo do urlopu rodzicielskiego bezpośrednio po urlopie na warunkach urlopu macierzyńskiego

Uprawnienia w zakresie udzielenia urlopu rodzicielskiego bezpośrednio po wykorzystaniu urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego uregulowano w art. 182(4) kp.

Pracownik, nie później niż 21 dni po przyjęciu dziecka na wychowanie i wystąpieniu do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia dziecka lub po przyjęciu dziecka na wychowanie jako rodzina zastępcza, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, może złożyć pisemny wniosek o udzielenie mu bezpośrednio po urlopie na warunkach urlopu macierzyńskiego urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze wynikającym z art. 182(1a) § 1 kp.

 Z art. 182(1a) § 1 kp wynika, że po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego albo zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego pracownik ma prawo do urlopu rodzicielskiego w wymiarze do:

  • 32 tygodni – w przypadku przyjęcia jednego dziecka; 
  • 34 tygodni – w przypadku przyjęcia więcej niż jednego dziecka.

Pracodawca ma obowiązek uwzględnić wniosek pracownika złożony w trybie przewidzianym w art. 182(4) kp.

Wymiar urlopu dla rodziców adopcyjnych i zastępczych – podsumowanie

Rodzice adopcyjni oraz zastępczy mogą również korzystać z uprawnień o charakterze rodzicielskim określonych w Kodeksie pracy. Dotyczy to także prawa do urlopów przeznaczonych na opiekę nad przysposobionymi dziećmi. Wspomniani pracownicy mogą zatem liczyć na urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego w wymiarze uzależnionym od liczby dzieci przyjętych w ramach jednej procedury. Dodatkowo pracownikom przysługuje prawo do urlopu rodzicielskiego bezpośrednio po wykorzystaniu urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego.