Poradnik Pracownika

Średnia krajowa – jaka jest aktualna i jak się ją wylicza?

Według najnowszych danych GUS styczniu 2020 r. średnia krajowa wyniosła 5282,80 zł. Nie oznacza to jednak, że większość Polaków zarabia powyżej 5000 zł. Dlaczego kwota średniej jest tak wysoka, mimo że większość z nas zarabia znacznie mniej? Przeczytaj i dowiedz się, jak oblicza się średnią krajową.

Średnia krajowa – czym jest?

Średnia krajowa, inaczej przeciętne wynagrodzenie, to średnia płaca, która obliczana jest dla danego kraju. Główny Urząd Statystyczny przedstawia kwoty średniego wynagrodzenia za dany miesiąc mniej więcej w połowie następnego miesiąca.

Jak obliczana jest średnia krajowa

Aby wyliczyć średnią krajową, GUS sumuje m.in. wynagrodzenia osobowe brutto, honoraria wypłacone niektórym grupom za prace wynikające z umowy o pracę, czy wypłaty z tytułu udziału w zysku. Następnie otrzymaną sumę dzieli przez przeciętną liczbę zatrudnionych w danym okresie (bez osób wykonujących pracę nakładczą oraz zatrudnionych za granicą).

Dlaczego średnia krajowa nie odzwierciedla wynagrodzeń Polaków?

Głównym powodem tak wysokiej średniej krajowej jest fakt, że w wyliczeniach Głównego Urzędu Statystycznego bierze się także pod uwagę wynagrodzenie ludzi najlepiej zarabiających. To oznacza, że na wyliczenia średniej dużo mniejszy wpływ mają osoby, które zarabiają kwotę zbliżoną do płacy minimalnej niż te, których wynagrodzenie liczy się w milionach. W związku tym średnie wynagrodzenie jest zawyżone przez osoby, które zarabiają duże pieniądze.

Wyliczenia GUS dotyczące średniej krajowej nie dotyczą całego rynku pracy, a jedynie firm, w których zatrudnionych jest minimum 10 osób. To oznacza, że w wyliczeniach nie ujmuje się małych i mikroprzedsiębiorstw, stanowiących zdecydowaną większość na polskim rynku.
Dodatkowo w wyliczeniu średniej GUS nie bierze pod uwagę osób zatrudnionych na umowy zlecenie czy o dzieło. Umów cywilnoprawnych w Polsce jest dużo, a osoby nimi związane często bywają gorzej wynagradzane.

Średnia krajowa w 2019 roku

Zgodnie z danymi GUS za grudzień 2019 r. średnia krajowa wynosi brutto: 5604,25 zł, co mniej więcej daje netto (na rękę) ok. 4000 zł.

W 2019 średnia krajowa kształtowała się następująco:

Miesiąc Średnia krajowa
styczeń 2019 4931,80 zł
luty 2019 4949,42 zł
marzec 2019 5164,53 zł
kwiecień 2019 5186,12 zł
maj 2019 5057,82 zł
czerwiec 2019 5104,46 zł
lipiec 2019 5182,43 zł
sierpień 2019 5125,26 zł
wrzesień 2019 5084,56 zł
październik 2019 5213,27 zł
listopad 2019 5229,44 zł
grudzień 2019 5604,25 zł

Jak widać, statystyki przeciętnego wynagrodzenia w 2019 stabilizują się powyżej 5000 zł brutto. Od 2008 roku normą stała się kwota ponad 3000 zł brutto, w 2015 roku wartość 4000 zł brutto. Można dlatego przyjąć, że płace od dawna systematycznie rosną. Jedynie w niektórych miesiącach zdarza się lekki spadek w statystykach, który zwykle ma związek z sezonowością i przesunięciami w wypłacie np. premii. Ogólnie jednak można przyjąć, że w wynagrodzeniu średnim istnieje trend wzrostowy.

Średnia krajowa a dominanta i mediana – jakie są różnice w kwotach?

Można zakładać, że średnia krajowa nie oddaje rzeczywistej sytuacji. Natomiast lepszym odzwierciedleniem wynagrodzeń jest mediana i dominanta. Jednak GUS podaje te wartości zdecydowanie rzadziej. Większość ekspertów uważa, że poziom wynagrodzeń Polaków dużo lepiej od średniej krajowej opisuje dominanta, która pokazuje wartość dominującą wśród wynagrodzeń. Jej kwota całkowicie różni się od podawanej średniej krajowej. W raporcie GUS z 2016 roku dominanta wynosiła 2074,03 zł brutto, a średnia krajowa za ten okres aż 4346,76 zł brutto. Z kolei mediana płac wskazuje wartość wynagrodzenia, według której połowa osób zarabia mniej, a połowa więcej. W omawianym raporcie mediana wynagrodzeń wyniosła w tym czasie 3510,67 zł brutto (czyli mniej niż wynosiła przeciętna płaca.).

Najniższa krajowa a średnia krajowa

Średnia krajowa nie odzwierciedla realnych zarobków w naszym kraju. Wielu pracowników zarabia najniższą krajowa netto. Minimalne miesięczne wynagrodzenie w Polsce w 2019 roku wynosiło 2250 zł brutto, natomiast w 2020 ma wynieść 2600 zł brutto. Wynika z tego, że średnia krajowa jest więc ponad dwa razy wyższa niż najniższa pensja.

Wysokość średniej krajowej nie jest miarodajnym parametrem określającym zarobki w naszym kraju. Jednak często podawana jest jako wartość, która dobrze obrazuje wynagrodzenia Polaków. Powoduje to niedowierzanie wśród wielu osób, które zarabiają poniżej tej kwoty.