Poradnik Pracownika

Podział środków w ZUS po rozwodzie - najważniejsze informacje

Orzeczenie rozwodu albo separacji pociąga za sobą ustanie wspólności majątkowej obowiązującej w większości małżeństw od dnia ślubu. Po rozwodzie byli małżonkowie muszą zdecydować, jak podzielić zgromadzony w toku związku majątek. Podział majątku nie dotyczy wyłącznie domu, samochodu czy pieniędzy na rachunku bankowym, lecz także obejmuje składki na subkontach prowadzonych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Podział środków w ZUS po rozwodzie - dowiedz się więcej!

Składki wchodzą w skład majątku wspólnego

O ile małżonkowie nie zdecydowali inaczej przed zawarciem związku albo w trakcie jego trwania, zgodnie z ogólną zasadą w ich małżeństwie obowiązywał ustrój tzw. wspólności majątkowej małżeńskiej. Oznacza to, że każdy z małżonków miał swój majątek osobisty, w którego skład wchodziły na przykład rzeczy nabyte przed ślubem oraz te nabyte wskutek dziedziczenia. Małżonkowie razem mieli natomiast majątek wspólny – ruchomości i nieruchomości nabyte po ślubie. W skład tego majątku wchodzą również środki zgromadzone na subkontach ZUS w czasie trwania małżeństwa.Czas trwania wspólności majątkowej małżeńskiej – o ile małżonkowie nie postanowili inaczej – obejmuje okres od dnia ślubu do dnia uprawomocnienia wyroku rozwodowego. Przedmioty nabyte w tym okresie wchodzą w skład majątku wspólnego małżonków.

Przykład 1.

Karolina i Mateusz zawarli związek małżeński 1 września 2005 r. Rozwód pomiędzy małżonkami został orzeczony wyrokiem Sądu Okręgowego 10 października 2015 r. Karolina wniosła apelację od wyroku Sądu Okręgowego. Postępowanie odwoławcze przed Sądem Apelacyjnym zakończyło się 1 listopada 2016 r. Wspólność majątkowa małżeńska trwała pomiędzy stronami od 1 września 2005 r. do 1 listopada 2016 r. (tj. do momentu uprawomocnienia się wyroku rozwodowego).

Ustanie wspólności majątkowej powoduje, że byli już małżonkowie powinni podzielić składniki majątku posiadanego wspólnie. Mogą uczynić to polubownie albo za pośrednictwem sądu, w toku postępowania o podział majątku wspólnego.

Zgodnie z zapisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w razie:

  • rozwodu,

  • unieważnienia małżeństwa,

  • śmierci małżonka

kwoty zgromadzone na subkoncie podlegają podziałowi.Podział majątku wspólnego byłych małżonków obejmuje składniki majątku posiadanego przez nich wspólnie, w tym również składki zgromadzone na subkontach ZUS.Podziałowi podlegają zwaloryzowane:

  1. kwoty składek,

  2. kwoty odsetek za zwłokę,

  3. opłaty prolongacyjne.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami nie wszystkie środki zgromadzone na subkoncie w ZUS podlegają podziałowi – chodzi wyłącznie o te, które strony zgromadziły w czasie trwania wspólności majątkowej.

Przykład 2.

W przykładzie powyżej wspólność majątkowa małżeńska trwała pomiędzy Karoliną a Mateuszem od 1 września 2005 r. do 1 listopada 2016 r. Karolina rozpoczęła swoją pracę zawodową 10 września 2001 r., zaś Mateusz – 14 grudnia 2000 r. Podział majątku obejmie wyłącznie składki wypracowane przez byłych małżonków pomiędzy 1 września 2005 r. a 1 listopada 2016 r., tj. w okresie trwania małżeństwa i ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej.

Podział środków w ZUS po rozwodzie - sąd zwróci się do ZUS

Byli małżonkowie mogą podzielić posiadany wspólnie majątek bez udziału sądu, zawierając w tym celu ugodę, najlepiej w formie aktu notarialnego. Jeżeli zawarcie ugody nie jest możliwe, konieczne jest zwrócenie się do sądu z wnioskiem o podział majątku wspólnego.

We wniosku należy zawrzeć:

  • datę i miejsce wniosku;

  • sąd, do którego kierowany jest wniosek;

  • dane wnioskodawcy (tj. osoby, która składa wniosek);

  • dane uczestnika postępowania (tj. drugiego z małżonków);

  • informację o tym, co zdaniem wnioskodawcy wchodzi w skład majątku wspólnego;

  • proponowany sposób podziału majątku.

Wniosek powinien również zawierać własnoręczny podpis wnioskodawcy oraz odpisy dokumentów, które w ocenie wnioskodawcy są kluczowe dla załatwienia sprawy (na przykład wydruk z księgi wieczystej wspólnego mieszkania, wydruk potwierdzający stan rachunku bankowego, zaświadczenie z ZUS o stanie subkonta). Wniosek o podział majątku wspólnego powinien zostać skierowany do sądu rejonowego, w którego okręgu położony jest majątek stron – zazwyczaj będzie to sąd, w którego okręgu położony jest dom czy mieszkanie byłych małżonków.Obowiązkiem sądu prowadzącego postępowanie w sprawie podziału majątku wspólnego jest ustalenie z urzędu, bez wniosków stron, dokładnego składu i stanu majątku wspólnego.Sąd ustali skład i stan majątku wspólnego z urzędu, niezależnie od wniosków stron. W tym celu przeprowadzi postępowanie dowodowe, w którego toku zwróci się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o nadesłanie informacji o aktualnym stanie rachunków prowadzonych dla wnioskodawcy i uczestnika postępowania.

Postępowanie o podział majątku wspólnego zakończy się wydaniem postanowienia, w którym sąd określi, co wchodziło w skład majątku wspólnego i w jaki sposób sąd dokonał podziału tego majątku.

Sąd zadecyduje o tym, jak podzielić środki

Podział środków zgromadzonych na subkontach byłych małżonków w ZUS jest przeprowadzany w formie kwotowej, tj. każdemu z byłych małżonków przypada w wyniku dokonania podziału określona kwota zgromadzona na rachunku w ZUS. 

Podstawowym sposobem podziału środków jest podział fizyczny, zazwyczaj po ½ na rzecz każdego z małżonków. 

Wyjątkowo, jeżeli przemawiają za tym szczególne okoliczności, sąd może zadecydować również o innym sposobie podziału środków zgromadzonych na subkoncie w ZUS, a nawet odstąpić od ich podziału. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów, podział środków na subkontach prowadzonych przez ZUS wymaga indywidualnego podejścia „ze szczególnym uwzględnieniem stosunków panujących w małżeństwie przed rozwodem i sytuacji materialnej małżonków po rozwodzie. W sytuacji, gdy jedno ze współmałżonków osiągało bardzo niewielkie dochody, bądź też w ogóle tych dochodów nie posiadało, (przykładowo zajmując się domem i dziećmi) przesunięcie jednostek zgromadzonych w OFE i na subkoncie w ZUS od małżonka »bogatszego« na rzecz małżonka, który ze względów obiektywnych nie uzyskałby w przyszłości emerytury lub uzyskał ją w bardzo niskiej wysokości jest uzasadnione” (por. postanowienie Sądu Okręgowego w Białymstoku z 15 lipca 2016 r., wydane w sprawie o sygn. II Ca 141/16).Z ważnych przyczyn sąd może podzielić środki zgromadzone na subkoncie w ZUS w sposób inny niż po ½ na rzecz każdego z małżonków. Wyjątkowo, sąd może również odstąpić od podziału środków zgromadzonych na subkoncie, jeżeli przemawiają za tym zasady współżycia społecznego.

Przykład 3.

Małżeństwo Leszka i Katarzyny zostało zakończone poprzez rozwód. W trakcie trwania małżeństwa Leszek pracował jako policjant i środki na jego emeryturę były gromadzone w innym systemie. Przed orzeczeniem rozwodu Leszek przeszedł na emeryturę. Katarzyna pracowała na podstawie umowy o pracę jako księgowa i środki z jej wynagrodzenia były na bieżąco przekazywane na subkonto w ZUS. W toku sprawy o podział majątku wspólnego podziałowi mogłyby podlegać wyłącznie środki zgromadzone na subkoncie Katarzyny w ZUS. W takim wypadku sąd powinien zadecydować, że nie powinno dojść do podziału środków zgromadzonych na subkoncie Katarzyny w ZUS. Podział tych środków w sytuacji braku podziału środków zgromadzonych przez Leszka byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po otrzymaniu odpisu postanowienia, dokonuje faktycznego podziału środków na subkontach – tj. część składek zewidencjonowanych na subkoncie, która w wyniku podziału przypada małżonkowi, jest ewidencjonowana na subkoncie tego małżonka. Jeśli były małżonek nie posiadał subkonta w ZUS, taki rachunek zostanie dla niego przez ZUS automatycznie założony.Podział majątku obejmuje nie tylko środki zgromadzone na subkoncie prowadzonym przez ZUS, lecz także środki zgromadzone w otwartym funduszu emerytalnym.W odniesieniu do środków zgromadzonych w OFE, ich podział przeprowadzony jest poprzez podzielenie jednostek rozrachunkowych przypadających każdemu z byłych małżonków.