Poradnik Pracownika

Czy możliwe jest podejmowanie pracy na urlopach z tytułu rodzicielstwa?

Artykuł skierowany jest do pracowników (kobiet oraz mężczyzn), którzy korzystają z urlopów z tytułu rodzicielstwa. Zostanie wskazane, jakie są to urlopy, komu przysługują oraz w jakim wymiarze. Ponadto wyjaśnione zostanie, czy możliwe jest podejmowanie pracy na urlopach z tytułu rodzicielstwa.

Jakie są rodzaje urlopów z tytułu rodzicielstwa?

W związku z rodzicielstwem, na podstawie Kodeksu pracy, pracownicy mogą skorzystać z:

  • urlopu macierzyńskiego,
  • urlopu rodzicielskiego,
  • urlopu wychowawczego,
  • urlopu ojcowskiego.

Z tych urlopów, na zasadach określonych w kp, mogą korzystać zarówno kobiety, jak i mężczyźni, jednak czasami w różnym wymiarze czasowym, co zostanie opisane w dalszej części artykułu. Wyjątkiem jest urlop ojcowski, ponieważ, jak nazwa wskazuje, przysługuje on wyłącznie ojcom.

Okresy trwania urlopów w związku z rodzicielstwem

Długość urlopu macierzyńskiego uzależniona jest od liczby urodzonych podczas 1 porodu dzieci. Im więcej dzieci się urodzi, tym urlop macierzyński jest dłuższy i trwa odpowiednio:

  • 20 tygodni – w przypadku urodzenia 1 dziecka przy 1 porodzie,
  • 31 tygodni – w przypadku urodzenia 2 dzieci przy 1 porodzie,
  • 33 tygodni – w przypadku urodzenia 3 dzieci przy 1 porodzie,
  • 35 tygodni – w przypadku urodzenia 4 dzieci przy 1 porodzie,
  • 37 tygodni – w przypadku urodzenia 5 i więcej dzieci przy 1 porodzie.

Ojciec może skorzystać z urlopu rodzicielskiego, jednak tylko w wymiarze 2 tygodni, niezależnie od liczby urodzonych podczas porodu dzieci.

Z urlopu macierzyńskiego kobieta może zacząć korzystać na 6 tygodni przed planowaną datą porodu.

Przykład 1.

Pani Patrycja urodziła bliźnięta i urlop macierzyński rozpoczęła od dnia porodu, wcześniej była bowiem aktywna zawodowo, gdyż czuła się dobrze przez cały czas trwania ciąży. W związku z urodzeniem bliźniąt przysługuje jej 31 tygodni urlopu macierzyńskiego.

Urlop rodzicielski również uzależniony jest od tego, ile dzieci zostanie urodzonych podczas porodu i będzie to odpowiednio:

  • 32 tygodnie, w przypadku urodzenia 1 dziecka podczas porodu;
  • 34 tygodnie, w przypadku urodzenia 2 lub większej liczby dzieci podczas porodu.

Jest on udzielany po zakończeniu urlopu macierzyńskiego.

Mogą z niego skorzystać zarówno ojciec, jak i matka dziecka, a także oboje w tym samym czasie, jednak łącznie liczba tygodni urlopu nie może przekroczyć powyższych.

Przykład 2.

Pani Marta i pan Karol zostali rodzicami 1 dziecka. Po urlopie macierzyńskim pani Marta oraz jej mąż postanowili razem przejść na urlop rodzicielski, na 2 miesiące – 8 tygodni. W tym czasie wybrali się bowiem z dzieckiem w podróż po Europie. Przez ten czas urlop rodzicielski, z którego skorzystali, wyniósł 16 tygodni, ponieważ jest liczony odrębnie dla każdego z rodziców.

Urlop wychowawczy jest trzecim z rodzajów urlopów związanych z rodzicielstwem.

Czas trwania tego urlopu wynosi 36 miesięcy, można z niego skorzystać do czasu ukończenia przez dziecko 6 roku życia. Warunkiem jego uzyskania jest 6-miesięczny staż pracy.

W przypadku gdy dziecko ma orzeczenie o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, urlop wychowawczy może trwać kolejne 36 miesięcy, aż do 18 roku życia dziecka.

Taki urlop może być wykorzystany w maksymalnie 5 częściach – nie trzeba zatem brać go od razu, w całości, a można go dozować, zależnie od potrzeb.

Liczba części urlopu nie może być jednak, w świetle kp, zwiększana, a może ich być maksymalnie 5.

Z tego urlopu może skorzystać zarówno kobieta, jak i mężczyzna – ojciec dziecka. Każde z nich musi skorzystać z co najmniej 1 miesiąca urlopu wychowawczego – jeżeli ojciec dziecka nie zdecyduje się na ten urlop, to matka samodzielnie może skorzystać tylko z 35 miesięcy takiego urlopu.

Wskazane powyżej urlopy mają zastosowanie nie tylko do dzieci narodzonych, ale też tych, które zostają przyjęte w ramach rodziny zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej.

Zgodnie z art.1823 kp ojcu przysługuje urlop ojcowski w wymiarze do 2 tygodni.

Skorzystać można z niego, jeśli dziecko nie ukończyło 24 miesięcy, albo nie upłynęło 24 miesiące od dnia uprawomocnienia się postanowienia orzekającego przysposobienie dziecka i nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, nie dłużej niż do ukończenia przez nie 10 roku życia.

2 tygodnie urlopu ojcowskiego mogą być wykorzystane jednorazowo lub nie więcej niż w 2 częściach. Części te muszą być równe – po 1 tygodniu.

Podejmowanie pracy na urlopach z tytułu rodzicielstwa

W czasie urlopu macierzyńskiego pracownicy otrzymują z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zasiłek macierzyński.

W tym czasie nie jest możliwe podejmowanie pracy zarobkowej, a także prowadzenie własnej działalności gospodarczej.

Złamanie tych zasad wiąże się z obowiązkiem zwrotu otrzymanego zasiłku na rzecz ZUS, wraz z odsetkami.

Urlop rodzicielski a podjęcie pracy

Stosownie do artykułu 182.1e kp pracownik może łączyć korzystanie z urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy w wymiarze nie wyższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy.

Pracownik lub pracownica na urlopie rodzicielskim może zgłosić pracodawcy wolę rezygnacji z części urlopu rodzicielskiego i powrót do pracy. Przedmiotowy wniosek należy złożyć pracodawcy w terminie nie krótszym niż 21 dni przed przystąpieniem do pracy.

Jeśli pracownik chce łączyć pracę z urlopem rodzicielskim, to musi wskazać okres, w którym zamierza pracować na tym urlopie. Wskazanie to jest wiążące nie tylko dla pracodawcy, ale i dla pracownika.

Nie istnieje możliwość rezygnacji ze świadczenia pracy podczas urlopu rodzicielskiego. Jeżeli pracownik podejmie taką decyzję i świadczy pracę w wymiarze np. ¼ etatu, to prawnie nie ma możliwości wycofania się z tego.

Jeżeli uzna, że jednak musi przebywać z dzieckiem i opiekować się nim na co dzień, to tylko od dobrej woli pracodawcy będzie zależała zgoda na rezygnację ze świadczenia pracy.

Jeżeli pracownik łączy korzystanie z urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy, to wymiar urlopu rodzicielskiego ulega wydłużeniu, proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy wykonywanej przez pracownika.

Ma to jednak granice maksymalne:

  • 64 tygodnie, jeśli podczas porodu urodziło się 1 dziecko;
  • 68 tygodni, jeśli podczas porodu urodziło się 2 lub więcej dzieci.

Czas ten może być wydłużony dwukrotnie, jeśli pracownik świadczy pracę „na pół etatu”. Jeśli świadczyłby pracę na np. ¼ etatu, urlop rodzicielski zostanie właśnie o tyle wydłużony.

Pracownik już we wniosku określa, w jaki sposób wykorzysta wydłużoną część urlopu rodzicielskiego – czy nadal będzie ją łączyć z wykonywaniem pracy, czy też nie.

Urlop wychowawczy a podjęcie pracy

Podczas urlopu wychowawczego, który jest urlopem bezpłatnym – pracownik w tym czasie nie otrzymuje ani wynagrodzenia, ani zasiłku z ZUS – możliwe jest świadczenie pracy na rzecz dotychczasowego, a także innego, pracodawcy.

W tym czasie pracownik może także rozpocząć działalność zarobkową w formie jednoosobowej działalności gospodarczej czy zostać wspólnikiem spółki i otrzymywać wynagrodzenie z tego tytułu.

Warunkiem podjęcia pracy na urlopie wychowawczym jest to, aby nie pozbawiła ona pracownika osobistej opieki nad dzieckiem.

Przykład 3.

Pani Paulina przebywa na urlopie wychowawczym, ponieważ u jej dziecka ujawniła się poważna choroba, co wymaga jej zaangażowania w proces leczenia. Jednakże wiąże się to także z wydatkami, zatem postanowiła wrócić do pracy, równocześnie będąc na urlopie wychowawczym. Zgłosiła pracodawcy odpowiedni wniosek, wskazując, że chce świadczyć pracę w wymiarze ⅘ etatu. Pracodawca przekazał jej jednak, że może zgodzić się na ⅗ etatu, tak, aby miała możliwość osobistej opieki nad dzieckiem, gdyż w wyższym wymiarze czasu pracy utraci ją, co byłoby sprzeczne z przepisami prawa pracy. Pracownica wyraziła na to zgodę i powróciła do pracy na część etatu.

Urlop ojcowski a podjęcie pracy

Urlop ojcowski traktowany jest jak urlop macierzyński i podczas niego pracownikowi-ojcu, nie przysługuje możliwość podjęcia pracy.

Podsumowanie

Podsumowując, należy wskazać, że podejmowanie pracy na urlopach z tytułu rodzicielstwa jest możliwe ale jest uzależnione od tego, z jakiego urlopu pracownik korzysta. Podczas urlopu macierzyńskiego i ojcowskiego pracownik nie ma prawa podjęcia zatrudnienia.

Podczas urlopu rodzicielskiego i wychowawczego można podejmować pracę, jednakże jest to obwarowane licznymi obostrzeniami w zakresie np. wymiaru czasu pracy. Równocześnie podjęcie zatrudnienia w czasie takich urlopów nie może doprowadzić do sytuacji, w której rodzic zaprzestanie sprawowania opieki nad dzieckiem, albo gdy będzie to teoretycznie niemożliwe.

Strzałka